Die vraag of ’n gelofte wat deur ons voorouers 173 jaar gelede gemaak is, vandag nog bindend is vir hul nageslag, word al meer gevra. Uiteraard kwel die vraag veral diegene wat nie sterk voel oor die hedendaagse nakoming van die 1838-Gelofte nie. Om die vraag bevredigend te beantwoord, verg deeglike begronding van die bindingskrag van ’n sg. “mensgemaakte” gelofte.

Geen ligtelike saak
’n Gelofte kan nie gemaak word sonder dat daar vooraf ernstig in gebed met God geworstel is nie. Dit is geen ligtelike besluit om ’n gelofte af te lê nie. Dit is nie toelaatbaar om agterna om kwytskelding te pleit op grond daarvan dat dit ’n vergissing (Pred. 5:5) was nie! Eers nadat daar sekerheid is dat die situasie menslik gesproke onredbaar is, mag die hulp van die Here gepaardgaande met ’n gelofte, oorweeg word. Nogtans mag die gelofte nie afgelê word met die heil of uitkoms van die mens as hoofdoel nie, maar die eer van God moet die primêre motief daaragter wees. Indien hierdie vereistes nagekom is, kan daar nie meer sprake wees van ’n mensgemaakte gelofte nie – dit is dan die wil van die Here dat die gelofte afgelê word. En dit bring mee dat so ’n gelofte met Goddelike gesag beklee word. Al het die aanvanklike inisiatief vir die aflê van die gelofte oënskynlik van die mens se kant af gekom, moet besef word dat hierdie optrede van die mens deur die Gees van God gewerk is. Derhalwe vind dit plaas binne sy wil en beskikking en bly Hy die Inisieerder van alle godsdienstige handelinge. Die nakoming van ’n gelofte is dan nie langer ’n vrywillige saak nie.

Bybelse gebruik
Die aflê van geloftes kom dikwels in die Bybel voor – veral in die Ou Testament. Verreweg die meeste van hierdie geloftes bind net die maker daarvan sonder om ander mense te impliseer. Dikwels is die vervulling van Bybelse geloftes bloot die bring van beloofde offers (gelofte-offers – Lev. 7:16; Lev. 22:21 – 23; Núm. 15:3, 8; Deut. 12:6, ens.). Hierdie geloftes is gewoonlik afgelê met die oog op ’n geseënde oes, ens.

Daar is slegs enkele geloftes in die Bybel wat wel ander mense impliseer en dié geloftes verdien ons aandag.

Mense aan die HERE gewy (Lev. 27:1 – 8 )
Daar was ’n baie ou gebruik in Israel dat iemand wat regtig ernstige nood gehad het, homself of ’n lid van sy huishouding in ’n gelofte aan die HERE kon wy indien die HERE hom sou red. Hiervan is Hanna se wyding van Samuel sekerlik die bekendste voorbeeld (1 Sam. 1:11). Dit het dan beteken dat iemand ’n ander persoon kon aanwys wat dan volledig in diens van die HERE in die vorm van tempeldiens sou staan. As die persoon nie volgens die voorgeskrewe reëls losgekoop kon word nie, sou hy of sy lewenslank aan hierdie gelofte gebind bly. Dit is dus nie ongehoord dat een persoon of groep persone ander persone met ’n gelofte kan impliseer nie. Die feit dat ons voorouers ons aan die Gelofte gebind het sonder dat ons ’n keuse daarin gehad het, onthef ons nie van die verpligting om dit na te kom nie.

Jefta en sy dogter (Rigt. 11:30 – 36)
’n Mens sou sekerlik kon sê dat Jefta se gelofte om die eerste persoon wat hom tegemoet kom uit sy huis by sy terugkeer ná die oorwinning, aan die HERE te offer, roekeloos was. Daarmee het hy sonder om te weet wie dit sou wees, iemand anders betrek by sy gelofte. Toe die volle implikasie van sy gelofte hom tref, was hy verpletter (v. 35). Wat egter opval, is die feit dat dit juis sy dogter, die geïmpliseerde, is wat by hom aandring om sy gelofte te hou (v. 36). Die feit dat sy aanvanklik geen deel gehad het aan die aflê van die gelofte nie, het haar nie vrygestel van die gevolge daarvan nie.

Dit blyk dus dat ’n gelofte wel ’n verpligting of verantwoordelikheid op ander mense as diegene wat dit aflê, kan plaas. Wat derhalwe inhou dat die nageslag van die Boere wat die 1838-Gelofte afgelê het inderdaad onder die verpligting staan om die gelofte te hou.

Veronderstelde geloof
Die Boere wat die Gelofte aanvanklik afgelê het, het tiperend van hulle voorouers sedert die volksplanting, streng gereformeerde en protestantse geloofsoortuigings gehuldig. Dit beteken dus dat hulle groot waarde aan die verbond geheg het. Daarom het hulle uitgegaan van die veronderstelling dat hulle nageslagte steeds die geloof in die Drie-enige God sou huldig. Omdat verbondsouers by die doop belowe om hulle kinders “in hierdie leer” te onderrig en laat onderrig, behoort die nageslagte tot in die verre toekoms steeds “in hierdie leer” te bly. Solank as wat dit dan inderdaad die geval is, behoort daar geen onsekerheid te bestaan oor die vraag of die nageslag inderdaad aan die Drie-enige God die dank en eer vir die oorwinning moet bring nie. So beskou, word die Gelofte as ’t ware ingemessel in die verbond in – spesifiek t.o.v. die nageslag van diegene wat die gelofte afgelê het en almal wie se toekoms deur die uitkoms daarvan geraak is. Die Gelofte word deel van die godsdienstige erfenis wat kragtens die doopb(g)elofte voortgedra moet word van geslag tot geslag.

Geloftes maak skuld (Pred. 5:3 – 6)
Iemand wat ’n gelofte aan die Here maak, plaas homself daarmee onder die verpligting om dit na te kom. So iemand maak as ’t ware skuld by God – wat vereffen móét word. Hy beskou die minagting van geloftes asof so iemand met Hom die spot probeer dryf – vandaar die onbedekte waarskuwing in vers 5: Waarom moet God toornig word oor jou en die werk van jou hande verwoes? Hierdie is harde woorde, want dit beteken dat God inderdaad dit wat jy van Hom gevra het met die gelofte en wat Hy dan aan jou geskenk het, weer van jou kan wegneem! Ontrou jeens ’n gelofte bring mee dat die aanvanklike genade van God omgekeer word in die openbaring van sy geregtigheid – seën word omskep in oordeel! Die voortbestaan van ’n volk kan omskep word in sy ondergang! Die oorwinning van Bloedrivier kan ongedaan gemaak word deurdat dieselfde magte wat aanvanklik die nederlaag gely het, as oorwinnaars na vore kom. Die implikases daarvan vir ons is te afgryslik om selfs te bedink.

Geloftes en Christus
Hoewel ons nie lees van baie  geloftes in die Nuwe Testament nie, weet ons tog wel dat Paulus een of ander gelofte afgelê het (Hand. 18:18) en dat minstens vier manne die Nasireër-gelofte afgelê het (Hand. 21:23). Jesus Christus se vervulling van die wet het dus nie die aflê van geloftes opgehef of nutteloos gemaak nie. Daar kan hoogstens gesê word dat geloftes wat deur Christene afgelê word ’n verdere dimensie by dié van die Ou Testament kry. Dit sal dan wees dat geloftes afgelê word in die gees van afhanklikheid van die verlossing wat Hy aan die kruis gebring het en na die voorbeeld van liefde en gehoorsaamheid wat Hy kom stel het. Daarby het Hy deur die oorwinning oor die sonde dit vir ons moontlik gemaak om ook by die aflê van geloftes ons hemelse Vader te dien. Dankbaarheid vir die bevryding van die oordeel van God voeg dan die eis van dankbaarheid by die motivering om ons geloftes te betaal – ook die Gelofte van 1838.

Geloftevolk en verbondskerk
Uiteindelik bring dit ons by die vraag wat die onderhouding van die Gelofte dan vir ons as kerkverbande en volk inhou. Omdat die Gelofte ingebed is in die ontstaansgeskiedenis van die Christelike gereformeerde kerke onder ons volk, kan ons ons nie losmaak van die vervulling daarvan sonder om ons wese en die eer van God geweld aan te doen nie. Net soos wat ons ons kinders binne die verbond grootmaak met die verbondsgeskiedenis as inhoud, moet ons hulle ook grootmaak met die begronding van ons ontstaansgeskiedenis daarby. Die nakoming van die Gelofte van 1838 verbind ons aan ons wortels op Afrika-bodem en bevestig die uniekheid van God se handelinge met ons as volk.

Ons het derhalwe geen keuse in hierdie saak nie – ons is deur die Gelofte self gebind tot die huldiging daarvan in ons geslagte. Die feit dat die Geloftevolk vandag verkneg is en die voorreg om dit amptelik te vier, ontneem is, mag dalk in verband gebring word met die ontering van die Gelofte. Is die sege van die Christelike beskawing oor die heidense barbarisme in 1838 en daarna nie geleidelik besig om ’n wending met die teenoorgestelde uitslag te neem nie? Bly daar vir ons enige iets anders oor as om weer met eerbied en dankbaarheid die Gelofte te herdenk en weer God se eer sentraal te plaas in alles, en om daardeur herinner te word daaraan dat God nog steeds met ons bemoeienis maak?

Met erkenning aan “Die Boodskapper” , gepubliseer in die Desember uitgawe .