Nog is dit dat einde niet! Party mense leer maar moeilik.
Hoe nou met wit skuld?2011-10-11 22:53
Jan-Jan Joubert
In ’n fassinerende gesprek verlede week tydens die Beeld-diskoersreeks by Clover Aardklop het die filosowe prof. Anton van Niekerk en mnr. Eusebius McKaiser hul benaderings tot die omstrede onderwerp van wit skuld uitgepluis. Jan-Jan Joubert vertel meer.
’n Herrie woed tans in die land nadat dr. Samantha Vice, verbonde aan die departement filosofie aan die Rhodes-universiteit, haar denke oor wit skuld (white shame) uiteengesit het.
Dit het gelei tot hewige meningsverskil en ’n hofsaak vind later vanjaar plaas nadat Van Niekerk blykbaar in sy kantoor by die universiteit aangerand is deur ’n andersdenkende.
Omdat die hofsaak hangende is, is die gebeure rondom die beweerde aanranding nie tydens die debat opgehaal nie, maar twee veiligheidswagte het ’n wakende oog gehou ingeval enigiemand die reg in eie hande sou wou neem.
Van Niekerk het gesê hy het by die kwessie betrokke geraak, nie omdat hy ’n ertjie oor sogenaamde “wit skuld” het nie, maar omdat hy dit nodig geag het om krities te reageer op ’n neiging wat hy in sekere Afrikaner- intellektuele kringe opgemerk het: Die neiging om apartheid op subtiele en onsubtiele maniere te begin vergoeilik of te maak of dit nie so erg was nie.
“Ek meen dis ’n ernstige fout as wit mense, en veral Afrikaners, wat in die apartheidstyd die sterkste ondersteuners van die Nasionale Party-regering was, so begin reageer.
“Ek is nie getroud met die begrip ‘skuld’ nie en stem saam dat dit dikwels ’n verlammende, uitsiglose kategorie kan wees in terme waarvan ’n mens oor die Suid-Afrikaanse problematiek praat.
“Wat egter nie onderhandelbaar is nie as ons die toekoms konstruktief wil aanpak, is om verantwoordelikheid te aanvaar vir die mensonterende stelsel van apartheid wat in sy wese rassisties was, wit mense beduidend bevoordeel het en swart mense op baie groot skaal met agterstande gelaat het.
“Die begrip verantwoordelikheid, eerder as skuld, dui daarop dat aanspreeklikheid aanvaar word vir die goed sowel as die sleg van apartheid.
“Om te erken apartheid was verkeerd en verantwoordelikheid daarvoor te aanvaar, beteken nie dat ’n mens daarmee die meriete ontken van wit Afrikaners wat hard gewerk het om te bereik wat hulle bereik het nie.
“Dit beteken ook op geen manier dat ’n mens die veelvuldige foute van die huidige ANC-regering op enige manier probeer goedpraat nie. Niks wat die huidige regering verkeerd doen, regverdig apartheid op enige manier nie.
“Dit beteken ook nie dat ek blind is vir die problematiek van jong wit mense wat voel dat hulle geen aandeel in apartheid gehad het nie.
“Dis bloot om te erken dat as jy of jou ouers wit was in die apartheidstyd, jy normaalweg toegang gehad het (en steeds het) tot geleenthede – veral op die arbeids- en onderwysterrein – wat meestal nie vir swart mense bestaan het nie of op ’n baie beperkte skaal bestaan het.
“Dit regverdig ’n mate van regstelling in die huidige tyd, hoewel ek ook skerp krities staan teenoor onverstandige regstellende aksie wat mense in poste aanstel waarvoor hulle nie behoorlik genoeg opgelei en voorbereid is nie.”
McKaiser het op sy beurt gesê Vice se standpunt kom op drie dinge neer:
Wit mense is onregverdiglik bevoordeel deur apartheid;
Wit mense behoort daaroor skaam te wees; en
Wit mense behoort hulself dus in nederigheid uit deelname aan die openbare debat te weerhou.
Hy het gesê dit skok hom dat daar enige meningsverskil oor die eerste punt kan wees.
Ook op die tweede punt stem hy met Vice saam, met dien verstande dat shame (skaam wees) dikwels nie beperk is tot iets waarop ’n mens self skuldig is nie.
Ouers kan skaam wees oor ’n kind wat kul in die eksamen of oor ’n dogter wat buite die huwelik swanger raak.
Suid-Afrikaners kan ook skaam wees oor die regering se hantering van die Dalai Lama, al het verreweg die meeste Suid-Afrikaners niks daarmee te doen gehad en niks inspraak gehad het daaroor nie.
McKaiser stem egter nie saam met Vice dat Afrikaners hulself uit die openbare debat moet verwyder nie.
Van Niekerk het gesê die debat behoort eintlik te wees oor hoe Afrikaners vir apartheid kan vergoed.
Wat hom absoluut geskok het, is die hoeveelheid naakte rassisme waaruit sommige Afrikaner-reaksie op die gebeure bestaan het.
Toe kom Van Niekerk by die kernvraag oor wanneer die skuld dan nou betaal, vergifnis gegee en die saak afgehandel is.
Hy het die situasie vergelyk met die posisie binne ’n huwelik, waar ’n probleem slegs opgelos word wanneer albei partye tevrede is.
Partykeer is ’n mens reg, maar jy gee toe omdat dit jou huweliksmaat is.
Van Niekerk voel ambivalent oor die welvaartskeppingsfonds deur wit mense waarvoor emeritus aartsbiskop Desmond Tutu hom beywer.
Hy meen nie dit sal nou, 17 jaar ná die aanbreek van demokrasie, sin maak om so ’n rasgebaseerde fonds te stig nie.
Volgens Van Niekerk is daar sedert 1994 ontsettend baie wit mense wat swart mense bystaan deur te doen wat hul hand vind om te doen.
So word byvoorbeeld groot bydraes gelewer tot onderwys en vaardigheidsontwikkeling; dikwels sonder vergoeding.
Baie wit mense vra wat hulle dan kan doen. ’n Voorbeeld van wat moontlik is, is om in eie kring te begin met betrokkenheid by die verbetering van hul huiswerkers se lewenspeil en die opleiding van die huiswerkers se kinders.
McKaiser het egter aangevoer dis nie net ’n kwessie van “wat kan ek doen om vir apartheid te boet” nie.
Jy moet in jou hart kyk – net jy kan weet wat daar aangaan.
Voorts moet mense ophou vashaak by hul eie verstaan van Vice se woorde en eerder probeer kyk wat sy bedoel.
“Die punt van filosofiese debat is nie om die debat te wen nie, maar om die ander persoon se standpunt te verstaan,” het hy verduidelik.
Hy het dus gevra dat mense nie vashaak by bewoording nie, en eerder aanbeweeg na betekenis.
Suid-Afrika het vele uitdagings, waarvan die nagevolge van wit bevoorregting maar een is.
’n Ander is seksisme. Die oplossing daarvoor dat daar in die verlede in raadsale van Suid-Afrikaanse maatskappye grootskaalse seksisme was, is nie dat al die mans nou stil in die hoekie gaan sit nie.
Die oplossing, so sê McKaiser, is dat daardie mansdirekteurs kennis neem van wat in hul gedrag die tot wasdom kom van belowende vroue geïnhibeer het en hul gedrag aanpas om meer sensitief te wees daarvoor.
Hy sê dieselfde geld die debat rakende wit mense. Eweneens meen hy nie wit mense moet stil in die hoek gaan sit soos Vice sê nie.
McKaiser meen wel wit mense moet sensitief wees vir die praktiese impak van maatskaplike norme.
So byvoorbeeld bel ’n onbekende wit Kapenaar hom nou die dag oor middagete, die ene welwillendheid, omdat hy dadelik, nou, met hom wil praat daaroor dat soveel wit mense uitreik na swart mense.
McKaiser sê hy het geluister, maar kon nie anders nie as om te wonder of ’n wit vrou, as ’n onbekende swart man haar nader in die winkelsentrum om iets dadelik, nou, met haar te bespreek waarskynlik haar handsak vaster sou druk en spore maak.
Dit is die maatskaplike norme waarvoor mense sensitief moet wees.
Uit die gehoor het die TV-joernalis Ruda Landman vertel hoe iemand die vorige dag, by die kunstefees, ewe guitig ’n rassistiese opmerking jeens haar gemaak het.
Sy was te stomverbaas om die persoon te antwoord, maar meen almal moet meer uitgesproke teen rassisme wees.
http://www.beeld.com/In-Diepte/Nuus/Hoe-nou-met-wit-skuld-20111011
